داوری حقوقی برای حل و فصل اختلافات

امور داوری

براساس اصل ۱۵۹ قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، دادگستری مرجع رسمی و عام برای رسیدگی به تظلمات، شکایات و اختلافات میان اشخاص جامعه است. با این وجود، واقعیت‌های عینی و تجربیات فعالان حقوقی و اقتصادی نشان می‌دهد که مراجعه به دادگاه همیشه بهترین و کارآمدترین روش حل اختلاف نیست. گرچه ساختارهای سنتی دادرسی با هدف تحقق عدالت طراحی شده است، بااین حال گاهی اوقات به دلیل پاره‌ای چالش‌ها، دادرسی نه‌تنها به حل مشکل نمی‌انجامد‌، بلکه آن را پیچیده‌تر و زمان‌برتر می‌نماید. از این‌رو به مرور زمان برای دادرسی سنتی راهکارهای جایگزین پیش‌بینی شده‌است که از جمله شناخته شده‌ترین و کارآمدترین آن‌ها، داوری است.

داوری به طورکلی دو شکل اصلی دارد: داوری داخلی و داوری بین‌المللی. در داوری داخلی نه‌تنها طرفین اختلاف ایرانی هستند و محل داوری در ایران است، بلکه قانون حاکم نیز قانون جمهوری اسلامی ایران می‌باشد. این درحالی است که وجود هرگونه عنصر خارجی از جمله تابعیت، اقامتگاه، محل تجارت، محل وقوع یا اجرای قرارداد، می‌تواند باعث بین‌المللی شدن داوری گردد. بااین حال از نظر قانون ایران شاخصه اصلی بین المللی تلقی شدن داوری، این است که یکی از طرفین در زمان انعقاد موافقت‌نامه داوری به موجب قوانین ایران تبعه ایران نباشد.

امتیازات داوری

1. انتخاب داور

یکی از مهم‌ترین امتیازات داوری، امکان انتخاب داور از سوی طرفین اختلاف (پیش از بروز اختلاف یا پس از آن) است. این در حالی است که در دادگاه، قاضی از سوی دولت از پیش تعیین شده و طرفین نقشی در این انتخاب ندارند. در داوری می‌توان شخصی را به‌عنوان داور برگزید که علاوه بر داشتن صلاحیت حقوقی، نسبت به موضوع اختلاف نیز تخصص و تجربه کافی داشته باشد.

2. رسیدگی کامل

از آنجایی که قاضی دادگستری مکلف به رسیدگی به تمامی پرونده‌های ارجاعی است و از طرفی تعداد پرونده‌های ورودی به دادگستری زیاد است، به طور طبیعی قاضی فرصت و تمرکز کافی برای بررسی پرونده‌ها ندارد. این در حالی است که چون داور انتخابی تنها به یک پرونده رسیدگی می‌کند و تکلیفی به رسیدگی به ده‌ها پرونده ندارد، بنابراین داور برای حل اختلاف، وقت و انرژی کافی در اختیار دارد.

3. رسیدگی سریع

در حالی که فرآیند دادرسی در دادگاه ممکن است چند سال به طول انجامد، در داوری این مدت با توافق طرفین قابل تعیین است و در صورت فقدان توافق، قانون‌گذار مهلتی را برای صدور رأی از سوی داور در نظر می‌گیرد.

4. هزینه پایین

هزینه‌های داوری اغلب به شکل چشمگیری پایین‌تر از هزینه‌های دادرسی است.

5. محرمانگی

اصل در دادرسی های قضایی، علنی بودن این رسیدگی‌ها می باشد، این در حالی است که در داوری اصل بر محرمانگی است.

6. انتخاب زبان

برخلاف الزامی بودن زبان کشور مقر دادگاه، در داوری طرفین می‌توانند به دلخواه زبان داوری را انتخاب نمایند. در داوری امکان تعامل بیشتر با داور فراهم است و به طورکلی به دلیل فقدان تشریفات رسیدگی در داوری، انعطاف پذیری این شیوه حل اختلاف بسیار جذاب است.